Turnan

Siódma i ostatnia planeta układu Tranygii

Dane orbitalne i fizyczne

Nazwa: Turnan (w starym języku symalińskim: „Ten Który Stoi Za Wszystkim”)

Pozycja w układzie: siódma i ostatnia planeta od Tranygii

Odległość od Tranygii: 8,4 jednostki astronomiczne

Okres orbitalny: 31,7 roku symalińskiego

Okres rotacji: 41 godzin symalińskich

Nachylenie osi: 11,2° — bardzo małe, co oznacza że pory roku prawie nie istnieją. Klimat jest globalnie równomierny i stabilnie zimny.

Masa: 0,78 masy Symilery

Promień: 0,84 promienia Symilery

Grawitacja powierzchniowa: 0,88 g

Gęstość: 4,2 g/cm³ — wyższa niż przeciętna dla planety tej wielkości, co sugeruje duże żelazno-niklowe jądro

Atmosfera

Atmosfera jest gęsta i nieprzejrzysta dla światła widzialnego z powierzchni. Ciśnienie przy gruncie wynosi 2,3 atmosfery symalińskiej.

Skład:

Dwutlenek węgla CO₂ — 91,4%
Azot N₂ — 6,8%
Argon Ar — 1,1%
Metan CH₄ — 0,4%
Śladowe ilości tlenku węgla, dwutlenku siarki, pary wodnej

Brak tlenu. Jakikolwiek organizm oddychający tlenem zginąłby w ciągu kilku minut bez skafandra.

Pomimo odległości od Tranygii gęsta atmosfera CO₂ tworzy silny efekt cieplarniany — bez niego temperatura przy powierzchni wynosiłaby minus 180°C. Dzięki efektowi cieplarnianemu średnia temperatura przy powierzchni oceanów wynosi minus 12°C.

Temperatura

Średnia globalna: −12°C
Bieguny: −68°C
Równik: +4°C do +9°C w najcieplejszych porach doby
Noc na równiku: −28°C
Ponad chmurami: −110°C

Atmosfera

Atmosfera jest gęsta i nieprzejrzysta dla światła widzialnego z powierzchni. Ciśnienie przy gruncie wynosi 2,3 atmosfery symalińskiej.

Skład:

Dwutlenek węgla CO₂ — 91,4%
Azot N₂ — 6,8%
Argon Ar — 1,1%
Metan CH₄ — 0,4%
Śladowe ilości tlenku węgla, dwutlenku siarki, pary wodnej

Brak tlenu. Jakikolwiek organizm oddychający tlenem zginąłby w ciągu kilku minut bez skafandra.

Temperatura

Średnia globalna: −12°C
Bieguny: −68°C
Równik: +4°C do +9°C w najcieplejszych porach doby
Noc na równiku: −28°C
Ponad chmurami: −110°C

Oceany — tajemnica Turnanu

To co najbardziej zaskakuje badaczy to fakt, że oceany nie są zamarznięte pomimo panującego zimna. Istnieją trzy mechanizmy które to umożliwiają:

1. Zasolenie. Oceany Turnanu są ekstremalnie słone — stężenie soli wynosi 18–24%, w porównaniu do 3,5% w oceanach Symilery. Tak wysokie zasolenie obniża temperaturę zamarzania do około −16°C, co w połączeniu z efektem cieplarnianym utrzymuje oceany w stanie ciekłym.

2. Ciepło geotermalne. Duże żelazno-niklowe jądro planety jest nadal aktywne. Sieć podmorskich kominów geotermalnych dostarcza ciepło od dołu, szczególnie w głębinach oceanów.

3. Efekt cieplarniany metanu. Śladowy metan w atmosferze jest nieproporcjonalnie silnym gazem cieplarnianym — jego udział jest niewielki lecz efekt znaczący.

Głębokość oceanów: średnio 3 400 metrów, maksymalnie 9 800 metrów w Rowie Ysolev — najgłębszym miejscu planety.

Kolor wody: ciemnogranatowy z zielonkawym odcieniem przy powierzchni, spowodowanym związkami siarki rozpuszczonymi przez aktywność geotermalną.

Pokrywa lodowa: bieguny są zamarznięte. Lód biegunowy ma grubość od 800 metrów do 2 kilometrów. W zimie klimatycznej strefy podbiegunowe pokrywają się lodem sezonowym który cofa się powoli w ciągu długiego roku orbitalnego.

Powierzchnia lądowa

Lądy stanowią 28% powierzchni planety. Są to głównie rozległe, płaskie wyżyny skalne pokryte:

grubą warstwą pyłu mroźnego — mieszaniną zamrożonego CO₂ i drobno zmielonej skały
polami zestalonej lawy z dawnej aktywności wulkanicznej
formacjami solnymi przy dawnych liniach brzegowych — świadectwem że oceany były kiedyś większe

Góry: niewysokie i stare, zerodowane przez wieki. Najwyższy szczyt — Gora Drevath — ma 5 840 metrów.

Kolor powierzchni: szarobrązowy z białymi polami pyłu z CO₂ i lodu wodnego. Z orbity Turnan wygląda jak szaro-niebieskawa kula z białymi czapkami biegunowymi i ciemnymi plamami oceanów.

Aktywność wulkaniczna

Turnan jest umiarkowanie aktywny geologicznie. Wulkany są głównie podmorskie — wyrzucają dwutlenek siarki i parę wodną do głębin oceanicznych. Na lądzie aktywne są trzy wulkany — Vethara, Sulkis i Dromund — które regularnie wyrzucają chmury gazu i popiołu, jeszcze bardziej zagęszczając atmosferę.

Księżyce

Turnan ma dwa księżyce:

Palleth — większy, o średnicy 2 100 km. Pokryty lodem wodnym z siecią głębokich pęknięć. Podejrzewa się istnienie podlodowego oceanu — analogia do Europy w układzie Symaliry. Z powierzchni planety wygląda jak jasnobiała tarcza widoczna nawet w ciągu dnia.

Morven — mały, nieregularny, ciemny. Prawdopodobnie schwytana asteroida. Średnica zaledwie 340 km. Orbita chaotyczna i nachylona

Magnetosfera

Turnan ma umiarkowanie silne pole magnetyczne — silniejsze niż Symilera. Chroni atmosferę przed wiatrem słonecznym Tranygii. Dzięki temu atmosfera jest stabilna i nie ucieka w przestrzeń kosmiczną mimo odległości od gwiazdy. Na biegunach magnetycznych widoczne są zorze — w warunkach atmosfery CO₂ mają charakterystyczny zielonkawo-fioletowy kolor.

Czy może istnieć życie?

Pytanie które zadają sobie uczeni ze wszystkich królestw Symilery i z baz na księżycach.

Odpowiedź jest ostrożnie twierdząca — lecz życie tam obecne byłoby czymś radykalnie innym niż znane organizmy.

Przy kominach geotermalnych na dnie oceanów panują warunki sprzyjające: temperatura dodatnia, obecność siarki i związków żelaza jako źródeł energii chemicznej, ciekła woda. Organizmy chemolitotroficzne — takie które żywią się reakcjami chemicznymi zamiast fotosyntezą — mogłyby tam przetrwać bez tlenu i bez światła.

Dotąd żadna ekspedycja nie dotarła na powierzchnię Turnanu. Wieża Błękitnego Światła prowadzi obserwacje z orbity. Dane spektroskopowe atmosfery wskazują na nieznaczne i niewyjaśnione wahania stężenia metanu — co może być sygnaturą procesów biologicznych. Lecz może też być wyłącznie wynikiem aktywności wulkanicznej.

Odpowiedź na to pytanie wciąż czeka.

Znaczenie kulturowe na Symilerze

Turnan jest planetą-legendą. Symalińczycy widzą go gołym okiem jako słabą, niebieskawą gwiazdę przy granicy widoczności. Astrologowie Starego Kultu przypisują mu rolę Strażnika Progu — planety która stoi na granicy między tym co znane a tym co jest za ciemnością. Pojawienie się Turnanu w zenicie uznawano za omen wielkich podróży i wielkich strat jednocześnie.

Athor Lisad widywał go nocami w Sveleth. Nie wiedział co to jest. Myślał że to jedna z wielu gwiazd. Lecz czasem zatrzymywał na nim wzrok trochę dłużej niż na innych — bo miał ten specyficzny chłodny odcień który odróżniał go od ciepłych gwiazd. Jakby wiedział że jest na niego patrzony.

Cisza z dna

Opowiadanie – autor: Wojciech Domińczak

Część pierwsza: Jedenaście sekund

Baza Morven-Alfa budziła się o szóstej rano czasu standardowego niezależnie od tego co działo się na zewnątrz.

Na zewnątrz nie działo się wiele. Morven był księżycem małym i ciemnym i nieprzyjemnym — schwytana asteroida o nieregularnym kształcie, pokryta pyłem tak drobnym, że osiadał na szybkach obserwacyjnych w ciągu godzin od czyszczenia. Grawitacja wynosiła 0,08 g, co oznaczało, że każdy krok bez magnetycznych podeszw kończył się powolnym uniesieniem ku sufitowi i koniecznością złapania się czegoś zanim nie spędzi się następnych trzydziestu sekund na drodze powrotnej do podłogi. Personel bazy dzielił się na tych którzy zdążyli to polubić i tych którzy nigdy nie zdążyli.

Technik Mala Vress należała do tej drugiej grupy. Osiem miesięcy na Morvenie i wciąż każdy ranek zaczynała od tego, że wstawała za szybko i głową uderzała w półkę nad koją.

Tego ranka uderzyła głową w półkę o piątej pięćdziesiąt osiem i właśnie trzymała się za czoło i wymyślała coś pod nosem, gdy przy jej terminalu zaśpiewał sygnał przychodzącego pakietu danych.

Mala spojrzała na ekran.

Turnan-3.

Automatyczna stacja głębinowa. Transmisja w normalnym oknie — szósta zero zero, każdego dnia bez wyjątku od czterech lat. Mala gestem kliknęła odtwarzanie nie patrząc na ekran, wciąż trzymając się za czoło, bo paczki danych z Turnanu-3 były zawsze tym samym: temperatura, ciśnienie, stężenie związków siarki, aktywność geotermalna, pH wody. Czternaście parametrów, setki wartości, nic co wymagało natychmiastowej uwagi.

Odtworzyła pakiet.

Zamiast wartości — cisza.

Potem głos.

Mala Vress puściła czoło.

Głos był niewyraźny i przerywany — zakłócenia zjadały co drugą sylabę — ale modulacja była ludzka i żeńska i w pewnym momencie przez zakłócenia przebił się fragment wystarczająco czysty, żeby zrozumieć każde słowo:

„— nie schodzić na dno. Ono już wie, że istniejemy.”

Jedenaście sekund. Potem cisza. Potem standardowy protokół zamknięcia pakietu.

Mala siedziała przy terminalu przez minutę nie ruszając się.

Potem wstała — powoli tym razem, z ręką na suficie — i poszła po komandora Suhla.

Komandor Drevak Suhl miał sześćdziesiąt dwa lata i twarz człowieka, który przez czterdzieści z nich widywał rzeczy, których wolałby nie widzieć i przez to przestał się dziwić większości rzeczy. Siedział przy terminalu w swoim gabinecie, w mundurze który założył najwyraźniej pięć minut temu, i słuchał nagrania po raz trzeci.

Mala stała przy drzwiach.

— Analiza — powiedział Suhl, gdy jedenaście sekund minęło po raz trzeci.

— Robiłam przez ostatnie dwadzieścia minut — powiedziała Mala. — Modulacja głosu, wzorce oddechowe, charakterystyka rezonansowa krtani. To nie jest synteza ani deepfake ani echo z archiwum. To żywy człowiek mówiący w czasie rzeczywistym lub nagranie zrobione nie więcej niż sześć godzin temu.

— Identyfikacja.

— Doktor Sevara Omneth. Pewność identyfikacji: dziewięćdziesiąt cztery procent.

Suhl odwrócił się od terminalu.

— Sevara Omneth jest martwa od czterech miesięcy.

— Wiem.

— Jej kapsułę znaleźliśmy. Szczątki. Procedura zamknięta.

— Wiem, komandorze.

Suhl wstał. Podszedł do okna — małego, wzmocnionego, pokrytego warstwą pyłu — i patrzył przez nie na to co było do zobaczenia: ciemność kosmosu i kawałek horyzontu Morvenu, krzywy i nieprzyjemny, i daleko w przestrzeni — niebieskawa, ledwo widoczna, spokojna — tarcza Turnanu.

— Jak sygnał przyszedł przez Turnan-3 — powiedział. Nie pytał.

— Nie wiem — powiedziała Mala. — Turnan-3 jest bezzałogowa. Nie ma sprzętu do nagrywania głosu ani transmitowania audio. Jej protokoły komunikacyjne nie przewidują formatu audio. A jednak przyszedł pakiet audio przez jej kanał transmisyjny w jej oknie czasowym z jej kodem identyfikacyjnym.

Suhl milczał.

— Ktoś albo coś — powiedziała Mala — użyło Turnanu-3 jako przekaźnika. Ktoś albo coś który jest przy Turnanie-3. Na głębokości czterech tysięcy dwustu metrów pod powierzchnią oceanu Turnanu.

Suhl odwrócił się od okna.

— Zwołaj Dasta i Sulkara — powiedział. — Moja sala briefingowa. Za pół godziny.

Część druga: Trójka

Kapitan Orren Dast zjawił się na briefingu z kawą w ręku i miną kogoś kto przyszedł wysłuchać kolejnego nieporozumienia sprzętowego.

Orren Dast był typem pilota, którego istnienie baza wojskowa toleruje, bo jest zbyt dobry, żeby go zwolnić i zbyt kłopotliwy, żeby awansować. Trzy loty na Turnan, dwa odznaczenia których nie odebrał osobiście, bo był akurat na urlopie, jedna notatka w aktach dotycząca niesubordynacji, którą wpisano tam za wyrażenie głośno i publicznie zdania, że pewien rozkaz był głupi. Rozkaz był głupi, co potwierdziły późniejsze zdarzenia, lecz notatka i tak pozostała.

Wysłuchał nagrania.

— Błąd sprzętowy — powiedział.

— Przeanalizowałam — powiedziała Mala.

— Analizowałaś przez dwadzieścia minut w środku nocy po tym jak wstałaś za szybko i uderzyłaś głową w półkę — powiedział Dast. — To nie jest optymalne środowisko do analizy.

Mala spojrzała na niego.

— Ile razy słyszałeś błąd sprzętowy który mówi nie schodzić na dno?

— Raz — powiedział Dast. — Teraz.

Doktor Ithon Sulkar siedział po drugiej stronie stołu i nie mówił nic. Był biologiem – astrobiologiem — tytułem, który na Morvenie był trochę jak tytuł poety na okręcie bojowym, czymś co istnieje i nikt nie wie po co. Miał czterdzieści jeden lat i wyraz twarzy kogoś kto przez rok mówił wszystkim dookoła jedną rzecz i nikt go nie słuchał, i teraz ta rzecz okazała się prawdą i nie czuł z tego żadnej satysfakcji.

— Sulkar — powiedział Suhl. — Twoje zdanie.

— Moje zdanie — powiedział Sulkar spokojnie — jest takie samo jak od dwunastu miesięcy. Wahania metanu w atmosferze Turnanu nie mają wyjaśnienia niebiologicznego. Pisałem raporty. Wysyłałem dane. Nikt nie odpowiedział.

— Teraz odpowiadamy — powiedział Suhl.

— Z opóźnieniem — powiedział Sulkar bez złośliwości, tylko stwierdzając fakt.

Suhl spojrzał na trójkę siedzącą przed nim.

— Sytuacja jest następująca — powiedział. — Mamy nagranie, które identyfikuje się jako pochodzące od osoby oficjalnie martwej, nadane z bezzałogowej stacji głębinowej, że stacji, której protokoły nie pozwalają na tego typu transmisję. Nie mam autoryzacji z Wieży Błękitnego Światła na misję weryfikacyjną, bo czas oczekiwania na odpowiedź wynosi trzydzieści jeden dni. Sevara Omneth — jeśli żyje — może nie mieć trzydziestu jeden dni.

— Może nie żyje — powiedział Dast.

— Może — powiedział Suhl. — Może to błąd sprzętowy. Może to coś innego czego nie rozumiem. Żadna z tych możliwości nie wyklucza weryfikacji na miejscu.

— Wysyłasz nas bez autoryzacji — powiedział Dast.

— Stwierdzam, że zaistniała sytuacja awaryjna wymagająca natychmiastowej odpowiedzi — powiedział Suhl. — Protokół awaryjny pozwala na to bez uprzedniej autoryzacji.

— Protokół awaryjny — powiedział Dast — jest przeznaczony do ratowania ludzi z płonących baz, nie do wysyłania misji na inną planetę w odpowiedzi na jedenaście sekund zakłóconego audio.

— Wiem — powiedział Suhl. — Dlatego to moja decyzja a nie twoja i dlatego to moja kariera pójdzie na dno, jeśli się mylę a nie twoja.

Dast patrzył na niego przez chwilę.

— Kiedy startujemy — powiedział.

Część trzecia: Wejście w atmosferę

Turnan z odległości był niebieskawoszarą kulą z białymi czapkami biegunowymi i ciemnymi plamami oceanów. Z bliska przestawał być piękny.

Atmosfera Turnanu nie była atmosferą, którą dało się zignorować. Wejście w nią przypominało wchodzenie w coś gęstego i niechętnego, coś co nie chciało wpuścić i dawało to odczuć. Ciśnienie rosło. Temperatura skafandra zewnętrznego rosła. Widoczność przez szyby opadała do zera w ciągu minut, gdy otaczały ich chmury — gęste, brązowawe, z migotaniami elektrycznymi w głębi.

Dast prowadził kapsułę ręcznie. Lubił ręczne sterowanie. Algorytm był lepszy od niego w tej roli i oboje o tym wiedzieli, lecz ręczne sterowanie dawało mu poczucie, że jest tam, gdzie powinien być — przy sterze, z ręką na drążku, z pełną świadomością każdego metra wysokości.

Mala siedziała za nim przy systemach komunikacyjnych i przez całe wejście próbowała złapać jakikolwiek sygnał z Turnanu-3.

Nic.

— Normalne? — zapytał Dast nie odwracając się.

— Tak — powiedziała Mala. — Okno transmisyjne Turnanu-3 jest o szóstej zero zero. Mamy osiemnastą. Następna transmisja — za dwanaście godzin.

— Zakładając, że w ogóle będzie.

Sulkar siedział przy oknie i patrzył w chmury. Trzymał na kolanach tablet z danymi które zbierał od roku — wykresami wahań metanu, mapami anomalii temperaturowych, modelami które pokazywały coś regularnego w tym co powinno być losowe. Nie patrzył w tablet. Patrzył w chmury.

— Sulkar — powiedział Dast.

— Co.

— Jeśli tam jest coś żywego — powiedział Dast — to jak duże.

Sulkar milczał przez chwilę.

— Nie wiem — powiedział.

— Powiedz mi co myślisz a nie co wiesz.

— Myślę — powiedział Sulkar powoli — że cokolwiek produkuje te wahania metanu robi to na skalę, której nie widziałem w żadnym modelu biologicznym. Mikroorganizmy dają wyniki o rząd wielkości mniejsze. Żeby dostać takie wyniki musisz mieć albo mikrobiotę o gęstości, której nie notowaliśmy nigdzie indziej w układzie Tranygii — albo coś większego.

— Jak bardzo większego.

Sulkar przez chwilę nie odpowiadał.

— Nie wiem — powiedział.

Dast skinął głową i skupił się na sterowaniu.

Chmury rozstąpiły się, pod nimi był ocean.

Oceany Turnanu były ciemnogranatowe z zielonkawym odcieniem przy powierzchni i wyglądały jak coś co chce, żeby zostawić je w spokoju. Fale były długie i powolne — efekt niskiej grawitacji i gęstej atmosfery — i nie rozbijały się tak jak fale na Symilerze. Raczej toczyły się, jedno za drugim, bez końca, cicho.

Kapsuła wylądowała na wodzie i przez chwilę kołysała się rytmicznie.

— Procedury — powiedział Dast.

Mala i Sulkar sprawdzali systemy. Zewnętrzne ciśnienie — 2,3 atmosfery symileryjskiej. Temperatura zewnętrzna — minus osiem stopni. Skład atmosferyczny — CO₂ dominujące, bez tlenu. Skafandry do kontaktu zewnętrznego wymagane. Kapsuła szczelna.

— Gdzie Turnan-3 — powiedział Dast.

Mala spojrzała na mapę.

— Czterdzieści siedem kilometrów na południowy zachód. Na głębokości — cztery tysiące dwieście metrów w dół.

— Sonda podwodna — powiedział Dast.

— Mamy jedną. Zasięg pięćdziesiąt kilometrów, głębokość operacyjna sześć tysięcy metrów.

— Wystarczy.

Mala już konfigurowała sondę. Sonda miała kształt torpedy i kamerę, i sonary, i ramię manipulacyjne, i tyle inteligencji, ile potrzeba, żeby dotrzeć z punktu A do punktu B i z powrotem nie wbijając się po drodze w nic.

— Sulkar — powiedział Dast.

— Co.

— Jak głęboko żyje to co myślisz, że tam jest.

Sulkar patrzył przez okno na ocean.

— Na dnie — powiedział. — Przy kominach. Tam jest ciepło. Tam jest chemia. Tam jest energia.

— I tam jest Turnan-3.

— Tak.

Dast odwrócił się od steru.

— To wyjaśnia jedno pytanie — powiedział. — Dlaczego ona mówiła żebyśmy nie schodzili na dno. Żeby nie wzbudzać zainteresowania.

— Tak — powiedział Sulkar.

— I ignoruje drugie pytanie.

— Jakie.

— Jak ona tam jest — powiedział Dast. — I jak ona żyje. Cztery tysiące dwieście metrów pod powierzchnią oceanu planety bez tlenu.

Nikt nie odpowiedział.

Sonda wypłynęła z kapsuły z cichym szumem i zanurkowała w ciemnogranatową wodę.

Część czwarta: Czterdzieści siedem kilometrów w poziomie, cztery tysiące dwieście metrów w dół

Sonda transmitowała obraz w czasie rzeczywistym.

Pierwsze dwieście metrów — woda. Ciemna, zimna, z drobnymi cząsteczkami zawieszonymi w kolumnie cieczy, śnieg biologiczny który sypał się powoli w dół. Zielonkawy odcień przy powierzchni zanikał wraz z głębokością. Na pięciuset metrach było już całkowicie czarno.

Na tysiącu metrach — pierwsze formacje skalne. Kolumny bazaltu wyrastające z dna geologicznego, pokryte czymś co w świetle reflektorów sondy wyglądało jak biofilm — cienka warstwa czegoś biologicznego, matowego, brunatno-złotego.

— Widzę — powiedział Sulkar.

— Co to — powiedział Dast.

— Nie wiem. Zbierz próbkę.

Mala pokierowała ramieniem sondy. Ramię starło trochę biofilmu ze skały i schowało do pojemnika próbkowego.

Szli dalej w dół.

Na dwóch tysiącach metrów biofilm był gęstszy. Pokrywał wszystko — skały, osady denne, szczątki. Nie był już tylko cienką warstwą. W niektórych miejscach miał kilka centymetrów grubości i wyglądał jak coś między pianką a tkanką.

— To jest wszędzie — powiedział Sulkar cicho.

— Czy to jest jedno — powiedział Dast — czy to jest wiele.

— Nie wiem jeszcze.

Na trzech tysiącach metrach pojawił się blask.

Nie reflektor. Nie sztuczne źródło. Bioluminescencja, lecz nie punktowa jak u ryb głębinowych. Rozlana. Równomierna. Jakby dno samo w sobie delikatnie świeciło, niebiesko-zielonym, spokojnym, stałym blaskiem.

— Boże — powiedział ktoś.

Nikt nie skomentował.

Na czterech tysiącach metrach biofilm stał się — czymś innym. Trudno to było opisać inaczej. Wciąż organiczny, wciąż pokrywający wszystko, lecz ze strukturą. Z regularną, powtarzającą się, geometryczną strukturą. Jakby coś organizowało ten materiał we wzory. Koncentryczne okręgi przerywane promieniście biegnącymi liniami. Zbyt regularne, żeby być efektem fizyki płynów czy chemii. Za regularne.

Sulkar nie mówił nic. Jego oddech przez komunikator był płytki i szybki.

Na czterech tysiącach dwustu metrach — Turnan-3.

Stacja wyglądała, jak powinna wyglądać stacja głębinowa po czterech latach pracy. Cylindryczny moduł z tytanu, z antenami i sensorami i kamerami, osadzony na skale przy krawędzi komina geotermalnego. Kominy wokół niej dymiły — gorąca woda nasycona minerałami wystrzelała w górę w pióropuszach które gasły w zimnej głębinowej wodzie po kilku metrach.

Biofilm pokrywał Turnan-3. Pokrywał ją grubo i dokładnie, każdy centymetr powierzchni, z wyjątkiem — Mala to zauważyła w chwili, gdy sonda się zbliżyła — jednego z okienek kamery.

Jedno okienko kamery było czyste.

Przetarte.

Ktoś przetarł jedno okienko kamery, żeby kamera mogła widzieć.

— Kamera Turnanu-3 — powiedział Dast. — Sprawdź.

Mala wpisała komendę. Chwila opóźnienia. Potem na ekranie obok transmisji sondy pojawiło się to co widziała kamera Turnanu-3: głębia oceanu, biofilm, kominy geotermalne, bioluminescencja, i — w polu widzenia kamery, wyraźnie, bez żadnych wątpliwości — człowiek.

Skafander techniczny serii wojskowej, ciemnoszary, uszkodzony w kilku miejscach i załatany czymś czego Mala nie rozpoznawała. Hełm z szybą. Za szybą — twarz.

Twarz patrzyła w kamerę.

Kobieta. Czterdzieści kilka lat. Ciemne włosy przylepione do hełmu. Wyraz twarzy spokojny.

Doktor Sevara Omneth.

Żywa.

Cztery tysiące dwieście metrów pod powierzchnią oceanu Turnanu.

Część piąta: Rozmowa

Mala przez trzy minuty nie mogła odezwać się przez komunikator.

Dast odezwał się za nią:

— Doktor Omneth. Tu kapsuła ratunkowa z Morvenu. Słyszy nas pani.

Cisza.

Potem — przez zakłócenia, przez grubą wodę i cztery kilometry głębiny — głos:

— Słyszę.

Mala odetchnęła.

— Pani sygnał z dziś rano — powiedział Dast. — Pani ostrzeżenie. Jesteśmy tu, żeby panią wydobyć.

— Powiedziałam żebyście nie przylatywali — powiedział głos Sevary.

— Pani żyje.

— Tak.

— Jest pani cztery tysiące dwieście metrów pod powierzchnią oceanu planety bez tlenu.

— Tak.

— Jak — powiedział Dast.

Przerwa. Dłuższa niż czas potrzebny sygnałowi na drogę tam i z powrotem.

— To jest skomplikowane — powiedziała Sevara.

— Mamy czas — powiedział Dast.

— Nie macie — powiedziała Sevara. — Słuchajcie mnie uważnie. Mój skafander ma własne rezerwy tlenu na jeszcze siedem godzin. Mam dodatkowe zasilanie z Turnanu-3. Jestem bezpieczna, dopóki nie wchodzicie głębiej. Dopóki nie budzicie zainteresowania.

— Czyjego zainteresowania — powiedział Sulkar.

Przerwa.

— To co mnie tu otacza — powiedziała Sevara — jest jednym organizmem. Nie wiem jak duży. Nie wiem, gdzie się kończy. Biofilm, bioluminescencja, wzory na dnie — to wszystko jest jedną rzeczą. Może pokrywać całe dno oceanu. Może być pod dnem oceanu. Nie wiem.

Sulkar przez komunikator powiedział coś niewyraźnie. Mala myślała, że to przekleństwo, lecz nie była pewna.

— Kiedy weszło w kontakt z Turnanu-3 — powiedziała Sevara — zaczęło komunikować. Nie słowami. Nie dźwiękami. Przez systemy elektroniczne stacji. Zmieniało parametry. Nadpisywało protokoły. Uczyło się formatu pakietów danych wystarczająco szybko, żeby po czterech miesiącach wysłać mój głos w naszym formacie komunikacyjnym.

— Uczyło się — powiedział Dast.

— Tak.

— W cztery miesiące.

— Szybko uczy się — powiedziała Sevara. Bez ironii. Stwierdzając fakt.

— I jak pani tam trafiła — powiedział Dast.

Przerwa.

— Moja kapsuła nie rozbiła się — powiedziała Sevara. — Kapsuła wylądowała na powierzchni oceanu. Niedaleko stąd. Miałam sprzęt do nurkowania głębinowego — byłam na misji inspekcyjnej. Schodziłam sprawdzić Turnan-3, bo trzy godziny wcześniej stacja zaczęła wysyłać anomalie z danymi. Zeszłam. I coś… zatrzymało mnie tu.

— Zatrzymało?

— Nie przemocą — powiedziała szybko Sevara. — Nie fizycznie. Mój skafander przestał reagować na polecenia wynurzenia. Systemy napędowe skafandra zostały przejęte. Byłam tu cztery godziny zanim zrozumiałam, że to nie awaria. Że to… kontakt.

Cisza w kapsule na powierzchni była tak gęsta, że Mala słyszała własny oddech.

— I co chce — powiedział Dast.

— Nie wiem — powiedziała Sevara. — I to jest problem. Przez cztery miesiące próbowałam zrozumieć czego chce i nie wiem. Nie skrzywdziło mnie. Tlen w moim skafandrze był uzupełniany z — nie wiem skąd. Materiałów biologicznych. Procesów chemicznych które nie rozumiem. Karmiło mnie. Chroniło. Utrzymywało ciepło wokół mnie.

— Przetrzymuje panią — powiedział Dast.

— Albo chroni — powiedziała Sevara. — Nie wiem które.

— Jak wysłała pani nagranie.

— Powiedziałam mu, żeby to zrobiło — powiedziała Sevara. — Przez Turnan-3. Pokazałam mu jak. I posłuchało. To jest — powiedziała i jej głos zmienił się w trudny do opisania sposób — to jest coś co słucha. Coś co odpowiada. Coś co uczy się i adaptuje szybciej niż cokolwiek co widziałam.

— I co jeszcze powiedziała mu pani? — spytał Sulkar. Cichym głosem kogoś kto boi się odpowiedzi.

Przerwa.

— Powiedziałam mu żebyście nie przylatywali — powiedziała Sevara. — Żebyście zostawili nas w spokoju.

Nas.

Mala to usłyszała. Z tonu głosu Dasta wiedziała, że Dast też to usłyszał.

— Doktor Omneth — powiedział Dast. — Chcemy panią wydobyć. Damy radę.

— Słucham was — powiedziała Sevara. I w jej głosie było coś co Mala chciałaby móc zignorować — coś spokojnego, czegoś co nie brzmi jak strach i nie brzmi jak kłamstwo. Brzmiało jak ktoś kto podjął decyzję. — Słucham was i mówię wam co mi powiedziało ono przez cztery miesiące poprzez wszystkie sposoby komunikacji jakie wypróbowaliśmy.

— Co? — powiedział Sulkar.

— Że jest tu od zawsze — powiedziała Sevara. — Że Turnan jest jego. Że czeka na coś. Że jest cierpliwe.

— Na co czeka — powiedział Sulkar.

Przerwa.

— Na właściwe pytanie — powiedziała Sevara.

Część szósta: Decyzja

Dast wyłączył komunikator i obrócił się na fotelu.

— Opinia? — powiedział.

Mala siedziała przy terminalu i patrzała na twarz Sevary na ekranie. Sevara nadal patrzyła w kamerę. Spokojnie.

— Żyje — powiedziała Mala. — To jest faktem niezaprzeczalnym.

— Żyje cztery tysiące metrów pod oceanem przez cztery miesiące — powiedział Dast. — To jest faktem niezaprzeczalnym który jest jednocześnie fizycznie niemożliwy.

— Mówi, że coś ją utrzymuje przy życiu.

— Tak mówi.

— Nie mamy powodów, żeby jej nie wierzyć.

— Mamy jeden powód — powiedział Dast. — Mamy jeden bardzo duży powód. Cztery miesiące sama na dnie obcego oceanu. Cztery miesiące w kontakcie z czymś czego nie rozumiemy. Cztery miesiące bez innego człowieka. To co z człowiekiem robi.

Mala milczała.

— Sulkar — powiedział Dast.

Sulkar siedział przy swoich danych i nie patrzył na ekran z twarzą Sevary. Patrzył w tablet. Na wykresy metanu.

— Ona ma rację — powiedział.

— Co do czego?

— Co do organizmu — powiedział Sulkar. — To co widzę na dnie — biofilm, wzory, bioluminescencja — to jest jedna sieć. Jeden organizm. Coś co zajmuje — nie wiem, ile. Może cały ocean. Może więcej. Liczby metanowe sugerują, że jest ogromne.

— Jak ogromne.

— Nie mam kategorii — powiedział Sulkar cicho. — Nie mam kategorii, żeby opisać jak ogromne.

Dast patrzył przez chwilę na Sulkara.

— I co proponujesz.

— Proponuję — powiedział Sulkar i odłożył tablet i po raz pierwszy od godziny spojrzał na twarz Sevary na ekranie — żebyśmy zapytali.

— O co?

— Właściwe pytanie — powiedział Sulkar. — Skoro ono na nie czeka.

Dast patrzył na niego przez długą chwilę.

— Jesteś biologiem — powiedział.

— Jestem — powiedział Sulkar.

— I uważasz, że możemy porozmawiać z czymś co pokrywa dno oceanu.

— Uważam — powiedział Sulkar — że coś co przez cztery miesiące utrzymywało człowieka przy życiu, karmiło go, ogrzewało i nauczyło się naszego formatu komunikacyjnego — to coś z czym chcę porozmawiać. I że Sevara Omneth przez cztery miesiące rozmawiała z nim tak jak umiała i teraz my możemy spróbować inaczej.

Dast milczał przez chwilę.

— Jakie pytanie? — powiedział.

— Nie wiem — powiedział Sulkar. — Ale ona powiedziała, że jest tu od zawsze. I że czeka. I że jest cierpliwe. — Urwał. — To nie brzmi jak zagrożenie. To brzmi jak coś co siedzi na dnie oceanu przez miliony lat i patrzy na gwiazdy przez wodę i czeka aż ktoś zejdzie wystarczająco głęboko, żeby zapytać co tu jest.

Mala patrzyła na ekran.

Sevara Omneth wciąż patrzyła w kamerę. Na jej twarzy wciąż był ten spokój który Mala chciała zinterpretować jako niebezpieczny i nie mogła. Bo nie wyglądał na niebezpieczny. Wyglądał na coś innego. Wyglądał jak spokój kogoś kto zrozumiał coś bardzo dużego i stał się przez to spokojniejszy a nie mniej spokojny.

— Komandorze — powiedział Dast przez komunikator.

Suhl odpowiedział natychmiast. Czekał.

— Sytuacja — powiedział Dast i opisał. Krótko, zwięźle, bez interpretacji. Tylko fakty.

Suhl słuchał.

— Twoja rekomendacja — powiedział Suhl, gdy Dast skończył.

Dast patrzył przez chwilę na twarz Sevary na ekranie.

— Schodzimy niżej — powiedział.

Część siódma: Właściwe pytanie

Sonda dotknęła dna przy Turnanie-3.

Mala obserwowała jak biofilm pod spodem sondy delikatnie reaguje na wibracje — faluje, reorganizuje wzory, jakby coś pod nim oddychało i to oddychanie było odpowiedzią na obecność sondy.

— Doktor Omneth — powiedział Sulkar przez komunikator.

— Słyszę — powiedział głos Sevary.

— Przez cztery miesiące rozmawiała pani z nim — powiedział Sulkar. — Jak?

— Przez Turnan-3 — powiedziała Sevara. — Przez jej systemy elektroniczne. Ono używało ich do modyfikowania danych pomiarowych — temperatury i ciśnienia — i tworzyło z tych wartości wzory. Nauczyłam się czytać wzory.

— Jakie wzory?

— Proste na początku — powiedziała Sevara. — Liczby. Powtarzające się sekwencje. Pauzy, które coś znaczyły. Potem bardziej złożone. Potem — coś co mogę opisać tylko jako obrazy. Nie wizualne. Coś co czułam a nie widziałam.

Sulkar milczał przez chwilę.

— Sonda ma ramię manipulacyjne — powiedział. — I ma elektrody pomiarowe. Mogę wygenerować słabe pole elektromagnetyczne przez ramię sondy. Coś jak sygnał.

— Tak robiłam — powiedziała Sevara. — Przez skafander. Przez elektronikę skafandra.

— I co odpowiedziało?

— Najpierw nic — powiedziała Sevara. — Przez tydzień nic. Potem zmieniło temperaturę wody wokół mnie o jeden stopień. I wróciło. I znowu. I znowu. Jeden stopień do góry jeden stopień w dół. Jakby uczyło się, że to jest wymiana.

Sulkar wziął klawiaturę sondy.

— O co powinienem zapytać? — powiedział.

Przerwa.

— Zapytaj — powiedziała Sevara powoli — kim jest.

Sulkar spojrzał na Dasta. Dast wzruszył ramionami gestem, który znaczył próbujemy.

Sulkar wygenerował pole. Krótki impuls. Pauza. Krótki impuls. Dłuższa pauza. Powtórzył.

Minęła minuta.

Temperatura wody wokół sondy wzrosła o jeden stopień.

Sulkar wstrzymał oddech.

Wróciła do normalnej.

Wzrosła o dwa stopnie.

Wróciła.

Wzrosła o trzy.

— Rozumie liczby — powiedział Sulkar cicho.

Potem — zupełnie bez ostrzeżenia — ekran transmisji sondy wypełnił się czymś. Nie zakłóceniami. Wzorem. Precyzyjnym, symetrycznym, zmieniającym się powoli, z rozrastającym się centrum i promieniście odchodzącymi od niego liniami, jak coś co oddycha.

— Co to jest? — spytał Dast.

— To jest odpowiedź — powiedział Sulkar.

Mala nagrywała wszystko. Nagrywała i wiedziała, że to nagranie jest najważniejszą rzeczą jaką kiedykolwiek nagrała i że nikt w Wieży Błękitnego Światła w to nie uwierzy i że to nie ma żadnego znaczenia, bo oni tu są i to widzą.

Wzór trwał trzydzieści sekund. Potem zniknął.

I temperatura wody wróciła do normalnej.

I na kamerze Turnanu-3 Sevara Omneth powiedziała:

— Powiedziało wam, że jest tu od początku. I że wy jesteście pierwsi którzy zeszli wystarczająco głęboko. I że czekało.

— Na co? — spytał Sulkar.

Przerwa.

— Na właściwe pytanie — powiedziała Sevara. I po raz pierwszy od początku rozmowy jej głos miał w sobie coś innego niż spokój. Coś co Mala rozpoznała dopiero po chwili.

Coś co brzmiało jak nadzieja.

— Myślę — powiedziała Sevara — że właśnie je zadaliśmy.

Epilog: Raport

Fragment raportu misji ratunkowej Morven-Alfa / Turnan, sporządzony przez kapitana Orrena Dasta, 14. dnia miesiąca Kelleth, rok 2847 standardowy.

Doktor Sevara Omneth została wydobyta z dna oceanu Turnanu po czterech miesiącach przebywania na głębokości 4 200 metrów. Jej stan zdrowia — po badaniu przeprowadzonym przez doktora Sulkara — jest w granicach normy co jest stwierdzeniem, na które nie mam lepszego słowa choć słowo „norma” wydaje mi się tu znacząco niewystarczające.

Doktor Omneth wyraziła chęć powrotu na Turnan w możliwie najkrótszym czasie. Argumentuje, że komunikacja z organizmem wymaga ciągłości i że cztery miesiące doświadczenia których nie da się przekazać w raporcie stanowią zasób, który należy kontynuować a nie kończyć. Zaleciłem odczekanie przynajmniej do pełnego badania medycznego i psychologicznego. Doktor Omneth zgodziła się z zastrzeżeniem, że badania medyczne należy przeprowadzić sprawnie.

Doktor Ithon Sulkar sporządził oddzielny raport naukowy objętości 47 stron, który załączam. Streszczenie: na dnie głównego oceanu Turnanu istnieje organizm — lub sieć organizmów — o rozmiarach i stopniu złożoności bez precedensu w dotychczasowej astrobiologii. Organizm ten wykazuje zdolność komunikacyjną, adaptacyjną i — zdaniem doktora Sulkara — coś co można roboczo nazwać inteligencją. Doktor Sulkar zaznacza, że słowo „inteligencja” jest tu używane z pełną świadomością jego niedostateczności.

Komandor Suhl złożył rezygnację przed moim powrotem. Spodziewałem się tego. Nie spodziewałem się, że w piśmie rezygnacyjnym napisze, że nie żałuje niczego. Znam go od dwunastu lat i jest to pierwsze zdanie, które wypowiedział bez podwójnego znaczenia.

Co do mnie:

Przez trzydzieści siedem lat latam. Przez trzydzieści siedem lat wiem, gdzie jestem, wiem z czym mam do czynienia, wiem co powinienem zrobić. Turnan jest pierwszym miejscem, gdzie żadne z tych trzech zdań nie jest prawdą.

Mam zamiar polecieć tam ponownie.

Koniec raportu.

Cisza z dna — opowiadanie osadzone w świecie Dominatiki, w układzie gwiezdnym gwiazdy Tranygii

autor: Wojciech Domińczak